كنيد ، از اين رو خداوند كسانى را كه از حقوق خود در قصاص و جز آن صرف نظر مىكنند ستوده و فرموده است : وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ . « 73 » پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « با كسى كه از تو بريده بپيوند ، و به كسى كه تو را محروم گردانيده بخشش كن ، و از كسى كه به تو ستم كرده درگذر . » « 74 » در انجيل ديدم كه عيسى ( ع ) فرموده است : پيش از اين به شما گفته شده است : دندان در برابر دندان ، بينى در برابر بينى ، و من به شما مىگويم : بدى را به بدى تلافى نكنيد بلكه كسى كه بر سمت راست رخسار شما بزند سمت چپ آن را نيز در اختيار او بگذاريد ، و هر كس رداى تو را برد ازار خود را نيز به او بدهيد ، و آن كه شما را ناگزير كند تا با او يك ميل راه برويد دو ميل با او برويد . و همهء اين سخنان امر به صبر در برابر آزار است . بنابر اين شكيبايى در برابر آزارهاى مردم از عاليترين مراتب صبر است ، چه در اين مورد انگيزهء دين و انگيزه‌هاى خشم و شهوت همگى يار و همكارند . قسم سوّم امورى است كه به هيچ وجه در اختيار آدمى نيست از قبيل مصيبتهايى همچون مرگ عزيزان ، از ميان رفتن اموال ، ابتلاى به بيمارى ، كورى و تباهى اعضا و به طور خلاصه ساير انواع بلاها ، صبر بر اينها از بالاترين مقامات صبر است . ابن عبّاس گفته است : صبر در قرآن بر سه گونه است : صبر بر اداى واجبات و آن را سيصد درجه است ، و صبر بر محرّمات و آن را ششصد درجه است و ديگر صبر در مصيبت به هنگام نخستين صدمه و آن را نهصد درجه است . رجحان مرتبهء اخير كه از مستحبّات است بر مراتب پيش كه از واجباتند بدين سبب است كه هر مؤمنى به صبر در برابر محرّمات قادر است ليكن صبر بر بلاهاى آسمانى تنها در توان پيامبران و صدّيقان است ، چه صبر بر بلا بر نفس گران است و به همين سبب پيامبر ( ص ) به خداوند عرض مىكند : « از تو آن يقين را مىخواهم كه بدان مصيبتهاى دنيا بر من آسان گردد ؛ « 75 » و اين صبر زاييدهء حسن يقين است .

--> ( 73 ) نحل / 126 : و اگر خواستيد مجازات كنيد تنها به مقدارى كه به شما تعدّى شده كيفر دهيد و اگر شكيبايى كنيد آن براى شكيبايان بهتر است . ( 74 ) پيش از اين مكرّر ذكر شده است . ( 75 ) سنن ترمذى ، نسايى ، حاكم از حديث ابن عمر و آن را صحيح دانسته است .